Fertiliteit is het vermogen om een kind te krijgen, en het is iets waar veel mensen vroeg of laat mee te maken krijgen. Voor de één gaat zwanger worden vanzelf, voor de ander is het een lang en soms moeilijk proces. Wat maakt dat het ene lichaam makkelijker zwanger wordt dan het andere? En welke factoren spelen daarbij een rol? Dit zijn vragen die veel mensen bezighouden, en de antwoorden zijn vaak verrassender dan je denkt.

Hoe vruchtbaarheid werkt bij vrouwen

Een meisje wordt geboren met een vaste voorraad eicellen. Die voorraad slinkt haar hele leven lang, want nieuwe eicellen worden niet aangemaakt. Rond haar twaalfde jaar begint de menstruatiecyclus, en daarmee ook de periode waarin zwangerschap mogelijk is. Vrouwen zijn het meest vruchtbaar tussen hun twintigste en dertigste levensjaar. Na het dertigste jaar neemt de kans op zwangerschap geleidelijk af. Dit komt doordat de kwaliteit en het aantal eicellen langzaam minder worden. Rond de vijftig jaar stopt de menstruatie, de zogeheten overgang, en daarna is zwangerschap op natuurlijke wijze niet meer mogelijk. Het is goed om te weten dat dit een normaal biologisch proces is, geen ziekte of gebrek.

Wat de vruchtbaarheid bij mannen beïnvloedt

Mannen maken doorlopend zaadcellen aan, maar ook bij hen zijn er factoren die de vruchtbaarheid beïnvloeden. De kwaliteit van zaadcellen wordt bepaald door het aantal, de beweeglijkheid en de vorm. Roken, alcohol, overgewicht en langdurige stress kunnen de kwaliteit van zaadcellen verminderen. Warmte is ook een bekende factor: de teelballen hangen buiten het lichaam om een lagere temperatuur te houden, want die lagere temperatuur is nodig voor de aanmaak van gezonde zaadcellen. Te strak ondergoed, veel fietsen of regelmatig in een heet bad zitten kan de zaadcelkwaliteit tijdelijk verlagen. Mannen merken dit zelf niet altijd, omdat er geen duidelijke klachten zijn. Toch speelt de man bij ongeveer de helft van alle gevallen van verminderde vruchtbaarheid een rol.

Oorzaken van verminderde vruchtbaarheid

Bij vrouwen kunnen verschillende problemen aan de basis liggen van moeite met zwanger worden. Een veelvoorkomende oorzaak is een verstoorde eisprong, waarbij de eicel niet of onregelmatig vrijkomt. Dit kan samenhangen met een aandoening zoals het polycysteus ovariumsyndroom, beter bekend als PCOS. Ook een verstopping of beschadiging van de eileiders, bijvoorbeeld door een doorgemaakte infectie, kan zwangerschap in de weg staan. Endometriose is een andere aandoening waarbij baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder groeit, wat pijn veroorzaakt en de vruchtbaarheid kan verminderen. Leeftijd speelt ook een grote rol: na het vijfendertigste jaar neemt de kans op een succesvolle zwangerschap duidelijk sneller af. Naast lichamelijke oorzaken spelen leefstijlfactoren mee, zoals roken, overmatig alcoholgebruik, een ongezond gewicht en langdurige stress.

Wat je zelf kunt doen om je vruchtbaarheid te ondersteunen

Hoewel niet alles maakbaar is, zijn er dingen die je zelf kunt doen om je lichaam in een goede conditie te houden. Een gevarieerd eetpatroon met veel groenten, fruit, volkoren producten en gezonde vetten levert de bouwstoffen die het lichaam nodig heeft. Foliumzuur is een vitamine die artsen aanbevelen voor vrouwen die zwanger willen worden, omdat het de kans op aangeboren afwijkingen verkleint. Stoppen met roken heeft zowel voor vrouwen als mannen een positief effect op de zwangerschapskansen. Regelmatig bewegen helpt bij het op gewicht blijven, wat ook bijdraagt aan een gezonde hormoonspiegel. Wie al een tijdje probeert zwanger te worden zonder resultaat, doet er goed aan een huisarts te raadplegen. Die kan doorverwijzen naar een specialist in voortplantingsgeneeskunde, die verder onderzoek kan doen en een behandeling kan adviseren.

Veelgestelde vragen over fertiliteit

Hoe lang moet je proberen zwanger te worden voordat je naar de dokter gaat?
Als je jonger dan 35 jaar bent en na een jaar regelmatig proberen nog niet zwanger bent, is het verstandig om een huisarts te bezoeken. Ben je ouder dan 35 jaar, dan wordt aangeraden om al na zes maanden een afspraak te maken. Hoe eerder mogelijke oorzaken worden onderzocht, hoe sneller er gericht geholpen kan worden.

Kan stress invloed hebben op de zwangerschapskans?
Langdurige stress kan de hormoonbalans in het lichaam verstoren, wat zowel de eisprong bij vrouwen als de zaadcelkwaliteit bij mannen kan beïnvloeden. Het is niet zo dat één stressvolle periode meteen een probleem veroorzaakt, maar aanhoudende spanning over langere tijd kan wel een rol spelen bij moeite met zwanger worden.

Wat is een eisprong en wanneer vindt die plaats?
Bij een eisprong komt er een eicel vrij uit een van de eierstokken. Dit gebeurt gemiddeld rond dag veertien van een cyclus van 28 dagen, maar de exacte timing verschilt per persoon en per cyclus. De dagen rondom de eisprong zijn de meest vruchtbare dagen van de cyclus. Een onregelmatige menstruatie kan een teken zijn dat de eisprong niet elke maand op hetzelfde moment plaatsvindt.

Heeft de leeftijd van de man ook invloed op de vruchtbaarheid?
Ja, de leeftijd van de man speelt ook een rol. Naarmate mannen ouder worden, neemt de kwaliteit van hun zaadcellen geleidelijk af en kan het langer duren voordat een zwangerschap ontstaat. Dit effect treedt minder snel op dan bij vrouwen, maar het is er wel degelijk. Ook neemt de kans op bepaalde aangeboren aandoeningen bij het kind iets toe als de vader ouder is.